Malumunuz, bir süre önce Lakota (Sioux) kabilesinin şefi Russel Means, 150 yıl önce atalarının ABD ile imzaladığı anlaşmaları feshettiklerini belirterek bağımsızlıklarını ilan etti. Ben de bu vesileyle büyük Sioux savaşçısı Çılgın At (Crazy Horse) ve anısına inşaa edilmeye çalışılan devasa heykel hakkında bildiklerimi paylaşmak istedim.

Öncelikle, henüz 30'lu yaşlarındayken öldürülmesine rağmen, ismi Oturan Boğa (Sitting Bull) ve Geronimo gibi büyük şeflerle birlikte anılan bu genç cesur adamı tanıyalım. Doğum tarihi net olarak bilinmiyor. Değişik kaynaklarda doğum yılı 1840, 1842, 1845, 1847 veya 1849 olarak geçiyor. Çünkü o bir kahraman olarak değil herhangi bir Oglala-Brule Sioux yerlisi olarak doğdu. Doğum yeri, Güney Dakota' da Kara Tepeler (Black Hills)' in doğusunda yeralan Rapid Creek (günümüzdeki adıyla Rapid City) şehridir. Oglala dilindeki ismi yaklaşık olarak "çılgın atı olan adam" anlamına gelen Tashunkewitko (Tashunca-Uitco, "his horse is crazy")' dur.

Çılgın At, ileri görüşlü, geleneklerine bağlı, cesur bir liderdi. Daha 12 yaşına gelmeden ilk bufalosunu öldürdü. 13 yaşındayken Crow kabilesinden ilk atını çaldı. 20 yaşına gelmeden katıldığı ilk savaşta liderlik yaptı. Çılgın At, hayatı boyunca Oturan Boğa, Kızıl Bulut gibi efsanevi şeflerle birlikte pek çok savaşa katıldı. Doğduğu ve çocukluğunun geçtiği Siyah Tepeler (Black Hills)' in Amerikalılara satılmaması için hayatının sonuna kadar mücadele verdi. Esir tutulduğu rezervasyondan, hasta karısını ailesinin yanına götürmek için  izinsiz ayrılması nedeniyle peşine düşen askerlerden birisinin süngü darbeleriyle 5 Eylül 1877'de öldü. Kendisini süngüleyen asker bir zamanlar elçiliğini yapan bir yerliydi ve öldürüldüğünde silahsızdı.

Genç yaşta öldürülmesine rağmen efsanevi kızılderili şefleri arasına girmeyi başaran Çılgın At için, uğruna ölümüne mücadele verdiği Siyah Tepelerde devasa boyutlarda bir anıt inşaa edilmeye çalışılıyor. Yine aynı bölgedeki Rushmore dağı üzerinde granit bir yamaca 1927 yılında oyulan Washington, Jefferson, Lincoln ve Roosevelt büstlerini muhtemelen görmüşsünüzdür. İşte Crazy Horse anıtı 18 metre yüksekliğindeki bu büstlerden yaklaşık 13 km mesafedeki çok yakın bir bölgede inşa ediliyor.

Rivayete göre, zamanın Lakota kabile reisi Henry Standing Bear, 1939 yılında Rushmore dağındaki büstleri gördükten sonra kendi kahramanları olan Çılgın At için de böyle bir anıt yapılması gerektiğine karar verdi ve Rushmore dağındaki büstlerin yapımı sırasında heykeltraş Gutzon Borglum' un asistanlığını yapmış olan Polonya göçmeni heykeltraş Korczak Ziolkowski' ye teklif götürdü. Teklifi hemen kabul eden Korczak, şeflerle yaptığı görüşmelerden sonra anıtı planlamaya başladı. Sonraki bir kaç yıl, araştırmalarla ve anıtın planlanmasıyla geçti. 2. Dünya savaşının patlak vermesiyle de proje bir süreliğine rafa kaldırıldı.

Gönüllü olarak Amerikan ordusuna katılan Korczak, savaş bittikten sonra 1947 yılında Black Hills'e geldi ve anıt için en uygun yeri araştırmaya başladı. Lakota şeflerinin de isteğiyle Black Hills üzerindeki 182 metrelik kaya kütlesi anıtın yapımı için en uygun yer olarak seçildi. Korczak, anıtın kaba taslaklarının hazırlanma sürecinde aylarca dağda çadırda yaşadı. 3 Haziran 1947'de resmi olarak anıtın yapımına başlandığında Korczak Ziolkowski'nin cebinde sadece 174 dolar vardı.

Lakotalar fakir bir kabile oldukları için anıtın yapımı için gereken finansman desteğini yeterince sağlayamıyorlardı. Bu nedenle anıtın yapımı çok uzun yıllar sürdü. Korczak dinamitlerle, kompresörlü kazıcılarla ve ince işçilikle yıllarca dağa şekil vermeye çalıştı ve 1982 yılında henüz anıt tamamlanamadan kalbine yenik düşerek hayatını kaybetti. Korczak'ın ölümü üzerine, bir zamanlar öğrencisi olan ve anıtın inşası süresince kocasıyla birlikte dağdaki atölyede yaşayan karısı Ruth Ziolkowski, Crazy Horse Memorial Foundation'ın başına geçti ve projeyi devam ettirdi. Ruth ve 10 çocuğundan yedisi Çılgın At anıtının tamamlanması için halen Casimir Ziolkowski öncülüğünde çalışmaya devam ediyorlar.

"Onlara bunu yapmak zorunda olduklarını hiç söylemedik, onlar buna inandılar. Çocukların hepsi bir süreliğine gittiler ve başka şeyler yaptılar ama yedisi geri döndü." diyor Ruth Ziolkowski... Amerikan hükümeti anıtın bitirilebilmesi için 2 defa 10 milyon dolarlık ödenek teklifinde bulundu ama 2 teklif de Lakota yerlileri ve Ziolkowski ailesi tarafından geri çevrildi. Anıtın ne zaman tamamlanacağını kimse bilmiyor. Muhtemelen anıtın bitmiş halini Ruth göremeyecek, hatta belki çocukları da.

1998 yılında yani anıtın yapımına başlanmasının 50. yıl dönümüde, Çılgın At' ın yüzü tamamlandı. Anıtın sadece başının tamamlanması 3 yıl sürdü. Çılgın At' ın sadece başı 27 metre yüksekliğinde, yani Rushmore dağındaki başkan büstlerinin 1,5 katı. Gözbebeklerinin çapı ise 2,5 metre. Çılgın At' ı atının üzerinde Dakota ovalarını işaret ederken gösteren heykel tamamlandığında 195 metre uzunluğunda ve 172 metre yüksekliğinde olacak. Anıtın üzerine şef Kızıl Bulut'un şu sözleri de işlenecek: "Beyaz adam bize sayısını hatırlayamadığım kadar çok konuda söz verdi. Bunlardan sadece birini tuttu. En sonunda topraklarımızı elimizden alacağını söylemişti. İşte sadece bu sözünü yerine getirdi."

Çılgın At'ın yüzüyle birlikte anıtın dibinde bir müze, bir eğitim merkezi ve restoran da tamamlanmış durumda. Anıt yılda 1,2 milyon kişi tarafında ziyaret ediliyor ve bu sayı giderek artıyor. Ziyaretçilerden alınan bağışlarla ve satılan hediyelik eşyalarla anıtın inşası finanse ediliyor.

Hani olmaz ya, eğer olur da birgün yolum Güney Dakota'ya düşerse Rushmore dağını değil, Çılgın At'ın devasa boyuttaki heykelini ziyaret edeceğim...

Anahtar kelimeler: crazy horse + çılgın at + sitting bull + oturan boğa + kızılderili + yerli + amerika + abd + lakota + south dakota + russel means + sioux + anıt + heykel + black hills + kara tepeler + rushmore + korczak + ziolkowski + ruth + kızıl bulut + red cloud