Uzun zamandır gözüme çarpan uygunsuz bir yakıştırma vardı: "Gavur İzmir". Özellikle geçtiğimiz haftasonu İzmir'de gerçekleştirilen Cumhuriyet Mitingi'nde bu yakıştırmayla ilgili bir çok doviz hazırlanmış ve sloganlarda da kullanılmıştı. Benim de merakım haliyle katlanmıştı. Kendim İzmirli değilim; İzmirli arkadaşlarıma sorduğumda da her birinden farklı ve tatmin etmeyecek cevaplar aldım. 

Sonunda Akşam Gazetesi köşe yazarlarından sayın Engin ARDIÇ'ın bugün ki Gavur İzmir Lafı Nereden Çıktı? başlıklı yazısı, beni beklentilerim konusunda bayağı şaşırttı. Oysa ben daha bir atraksiyon, ne bileyim arkasında bir vatan millet meselesi falan bekliyordum. Netice de merakımı da bastırdı ama.

Yazının içeriği şu şekilde başlıyor:

Gavur İzmir Lafı Nereden Çıktı?
Engin ARDIÇ - 15.05.2007

Birçok hamşo, bu çirkin deyimin İzmir halkının “laik” olmasına duyulan gerici bir tepkiden kaynaklandığını, bunun “şeriatçılar” tarafından çıkarıldığını sanıyor... Bu arkadaşların bazıları da “Türk basınını ele geçirmiş İzmirli vatandaşlar” kümesinden... Eh, bunlara bakılırsa İzmir pazar günkü mitingde “gâvur olmadığını” kanıtlamış. Bir de tam tersine, şeriatçılara bir karşı tepki olarak “eğer çağdaşlık gâvurluksa ben de gâvurum anasını satayım” diye efelen basın efeleri var. Hani bir çeşit “hepimiz Ermeni’yiz” yaklaşımı...

“Hassasiyetlerini” anlıyorum, “cehaletlerini” de. Hiç şaşırmadım.

Çünkü bu tartışma, Türkiye’de kimseye doğru dürüst tarih öğretilmediği savının yaman bir kanıtıdır.

Evladım, o lafın günümüzle ilgisi yoktur. Hatta seksen sene evveliyle de ilgisi yoktur. Cumhuriyetle, Atatürk’le, devrimlerle, şununla bununla ilgisi yoktur.

O laf, 1922 yılı öncesini anlatır. Yangın öncesini.

İzmir yangınını kimin nasıl çıkardığını tartışmayacağım, sonra askeri istihbarattan işgüzar bir binbaşı çıkar beni kara listeye alır da genelkurmayın basın toplantılarına sokmaz alimallah... Fakat çok tuhaf bir şekilde o yangında İzmir’in Rum ve Ermeni mahalleleri kül oldu da Müslüman ve Yahudi mahallelerine tek kıvılcım bile düşmedi... Kaçan Yunan ordusu niçin kendi mahallesini yakmıştı da Türk mahallesine dokunmamıştı, kendi kalesine gol atmayı mı seviyordu?

Allah’ın işine bak, Yunan ordusu 8 Eylül günü gemilere binerek çekildi (bir kısmı Urla ve Çeşme tarafına kaçtı), biz İzmir’e 9 Eylül sabahı girdik, yangın 14 Eylül’de çıktı... Yunan ordusu, bir hafta önce boşalttığı şehri “uzaktan kumandayla” yakmıştı!

Anadolu köylüsünün İzmir’e imparatorluk döneminde taktığı o ad, işte o eski İzmir’e attir.

Çünkü İzmir, İstanbul’u saymazsak Selanik ile birlikte imparatorluğun en önemli iki limanından biriydi ve de oralarda “alafranga” bir hayat yaşanırdı.

Meyhaneleriyle, kahvehaneleriyle, tiyatrolarıyla, kulüpleriyle, müziğiyle, futboluyla, tenisiyle bu hayatı yaşayanlar da gerek oralarda yerleşmiş “levantenler”, yani artık Osmanlı olmuş sayılan yabancılar, yani “tatlı su frenkleri”, gerekse o şehirlerin “yerli gayrımüslim” halkıydı, eski “reaya” yani...
Yazının devamını okumak için buradan buyrun...

Anahtar kelimeler: izmir + gavur + yunan + köşe yazısı,